Jekhe barhe manuše si štar dži šov litre rat ando trupo. Kobor, odova avel katar o baripe e trupesko.
O rat si trubujipe kaj o manuš te šaj trajil. E bari buti e ratesi thaj e cirkulaciaki si te phiravel o kislorodo thaj o xamasko zumi ke celije, thaj o karbondioksido thaj aver bilačhe kotora katar lende. O phiravipe ke celije kerdol pe e arterienca thaj katar lende e venenca thaj e limfake sistemosa.
O rat kerel buti vi ande regulacia e temperaturaki, kaj phiravel tato. Anglal dičhol o rat sar jekh, ali kana dikhes majmišto, si les majbut kotora: e plazma, savi si pani, thaj e celije ande late. O rat si tkivo, ali si aver katar aver tkivura kaj si les majbut katar 50 % pani thaj si stalno ando phiripe. E rateske celije keren pe ando kokalengo mozgo.
O rat si anda
- Plazma – lon, pani thaj proteini.
- Lole rateske celije (eritrociti) – si len hemoglobino savo phiravel o kislorodo katar e buke. Si vi sastri ande leste.
- Parne rateske celije (leukociti) – keren buti protiv e infekcie.
- Rateske plocice (trombociti) – den kaj o rat te ačhol.
E plazma si o majbaro kotor e ratesko thaj si ande late paše 92 % pani.
Rateske grupe
I internacionalno organizacia vaš o transfuzia ISBT inkerel o registro e pindžarde rateske antigenengo. Ande leste si akana 398 pindžarde antigenura ande 48 rateske sisteme. E majvazne klinički si ABO thaj Rh. O ABO hulavel pe ke grupe A, B, AB thaj O. O lil O avel katar o nemcicko lav ”Ohne” savo znači ”bi”; ando Svedo phenel pe vi 0 (nula).
Odova so anglunes bušolas Rh-faktori, akana D, si paše 85 % e manušengo ando them. Von bušon Rh-pozitivno (RhD+). E aver 15 %, saven naj les, bušon Rh-negativno (RhD−).
Džanglan?
O skurtipe Rh avel katar o rezus-majmuno (Macaca mulatta). Kadaja žamba sas but važno ande medicinsko istoria. O Philip Levine thaj o Rufus Stetson sikade ando berš 1939 jekh phari reakcia pala o bijandipe, thaj kodoja reakcia palal astardižas pe e Rh-sistemosa. Ando aver berš o Karl Landsteiner thaj o Alexander Wiener sikade o rezus-faktoro.